Yaxın Şərqdə vəziyyət gərginliyin yeni mərhələsinə qədəm qoyub. Danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalması tərəflərin yenidən açıq hərbi qarşıdurmaya keçməsi ilə müşayiət olunur. jnews.az redaksiyası regionda formalaşan yeni geosiyasi reallığın analitik icmalını təqdim edir.
Fars körfəzində gərginlik: çəkindirmə strategiyası iflasa uğrayıb
ABŞ ilə İran arasında aparılan danışıqlar faktiki olaraq dalana dirənib. Diplomatik həll yollarının axtarıldığı barədə bəyanatlara baxmayaraq, tərəflər yenidən qarşılıqlı zərbələr taktikasına qayıdıblar.
İnfrastruktur obyektlərinə hücumlar: İran tərəfi xam neft daşıyan tankerlər də daxil olmaqla dəniz gəmilərinə, həmçinin Bəhreyn və Küveytdə yerləşən obyektlərə, o cümlədən ABŞ-ın Beşinci Donanmasının bazasına və “Əli əs-Salem” aviabazasına pilotsuz uçuş aparatları və raketlərlə zərbələr endirməkdə davam edir.
Cavab tədbirləri: ABŞ İranın sahil radiolokasiya stansiyalarına, raket anbarlarına və pilotsuz uçuş aparatlarının buraxılış məntəqələrinə hava zərbələri endirir.
Körfəz monarxiyalarının mövqeyi: Fars körfəzi ölkələrinin nümayəndələri Vaşinqtonla məsləhətləşmələr zamanı sərt tələblər irəli sürüblər. Əsas tələblər İranın raket və pilotsuz uçuş aparatlarının fəaliyyət radiusunun məhdudlaşdırılması, eləcə də proksi silahlı qruplara dəstəyin dayandırılmasıdır. Tehranla iqtisadi əməkdaşlığın davamı artıq birbaşa bu şərtlərin yerinə yetirilməsindən asılıdır. Bu tələblər son iyirmi il ərzində İsrail tərəfindən dəfələrlə səsləndirilən mövqe ilə üst-üstə düşür.
Livan və İsrail: tarixi çərçivə sazişi
Ən mühüm hadisələrdən biri Vaşinqtonda İsrail və Livan arasında çərçivə sazişinin imzalanması olub. Sənədin bəzi müddəaları formal xarakter daşısa da, regionun təhlükəsizlik arxitekturasında fundamental dəyişikliyi təsbit edir.
Birbaşa dialoq: Livan hüquqi baxımdan İsraillə birbaşa dialoq aparmağa razılıq verir. Bu, iki ölkə arasındakı münasibətlər tarixində misli görünməmiş addım hesab olunur.
İranın prosesdən kənarda qalması: Sazişin yeddinci bəndinə əsasən, tərəflər özünümüdafiə hüququnun yalnız onlara məxsus olduğunu təsdiqləyirlər. Bununla da üçüncü tərəflər, o cümlədən İran, Livan daxilində baş verən proseslərə təsir və ya müdaxilə imkanından məhrum edilir.
Sərhəd təhlükəsizliyi: Saziş Livanın bütün ərazisi üzərində dövlət suverenliyinin mərhələli şəkildə bərpasını nəzərdə tutur. Bunun əsas şərti isə bütün qeyri-dövlət silahlı birləşmələrinin tərksilah edilməsidir. Bu şərt yerinə yetirilənədək İsrail şimal sərhədi boyunca təhlükəsizlik bufer zonasını saxlamaq hüququnu özündə saxlayır.
Humanitar aspekt: Sənəd tərəfləri itkin düşmüş şəxslərin axtarışı istiqamətində birgə fəaliyyət göstərməyə öhdəlikləndirir. Bu müddəa İsrail üçün, xüsusilə pilot Ron Aradın taleyi ilə bağlı məsələ kontekstində mühüm əhəmiyyət daşıyır.
jnews.az redaksiyasının ekspert qiymətləndirməsi
Əldə olunmuş razılaşmaların həyata keçirilməsi qarşısındakı əsas maneə Livanın dövlət institutlarının mövcud vəziyyətidir. Livan Silahlı Qüvvələrinin ali komandanlıq heyəti, korrupsiya və qaçaqmalçılıq şəbəkələri ilə əlaqələrdə ittiham olunan bəzi nümayəndələrin təsiri fonunda, ölkədə fəaliyyət göstərən radikal silahlı qruplaşmaların zərərsizləşdirilməsi istiqamətində real addımlar atmağa maraq göstərmir.
Mövcud şəraitdə İsrail sərhədləri boyunca təhlükəsizlik bufer zonalarının saxlanılması strategiyasına sadiq qalır və bunu sərhədlərinə yönələn təhdidlərin qarşısını almağın ən effektiv yolu hesab edir.
ABŞ ilə İran arasında davam edən danışıqların uzunmüddətli və dayanıqlı sülhlə nəticələnəcəyi ehtimalı son dərəcə aşağı qiymətləndirilir. Bu isə regionda gərginliyin daha da artmasını demək olar ki, qaçılmaz edir.
Biz hadisələrin inkişafını izləməyə davam edəcəyik.