Alovlu geosiyasət: İsrail nə üçün Şərqi Aralıq dənizindəki strategiyasını dəyişir?
İsrailin yeni təhlükəsizlik çağırışları yalnız cəbhə xəttindəki yanaşmaların deyil, həm də iqtisadi təhlükəsizlik sahəsindəki strategiyanın yenidən nəzərdən keçirilməsini tələb edir. Livandakı vəziyyət, İrandan gələn təhdid və qaz sektorunda qurulan strateji tərəfdaşlıqlar regionun yeni təhlükəsizlik konturlarını müəyyənləşdirir.
Livanda eskalasiya və “Hizbullah”ın fəaliyyəti
Livanın cənub rayonlarında “Hizbullah” bölmələrinin hərbi infrastrukturu sistemli şəkildə məhv etdiyi bildirilir. Nəzarət altında həyata keçirilən partlayışlar Beyt-Yahun, Atatiri, Zutur və Hada yaşayış məntəqələrində qeydə alınıb.
Bununla paralel olaraq, ordu strukturları daxili təhlükəsizlik təhdidlərinə qarşı fəal mübarizə aparır. Mövcud məlumata görə, sosial şəbəkələrdə məxfi məlumatların sızması faktları ilə bağlı 30-dan çox istintaq aparılıb, nəticədə 80-dən çox hərbi qulluqçu saxlanılıb.
Terrorizmin iqtisadi zəiflədilməsi
İsrailin xüsusi xidmət orqanları qeyri-dövlət silahlı birləşmələrinə qarşı mübarizə vasitələrini genişləndirir. Terrorizmin maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə üzrə Milli Qərargah (MATAL) İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİİK) və “Hizbullah” ilə əlaqəli 37 kripto-cüzdanı bloklayıb. Dondurulmuş aktivlərin ümumi məbləği 24 milyon şekel təşkil edib.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, bu cür tədbirlər uzunmüddətli perspektivdə radikal qrupların maliyyə bazasının zəiflədilməsində mühüm rol oynayır.
Aralıq dənizində yeni təhlükəsizlik arxitekturası
Regionda İsrailə qarşı koalisiyaların formalaşması fonunda Təl-Əviv strateji ittifaqlarını möhkəmləndirir. Əsas hadisələrdən biri Kiprlə “Afrodita” qaz yatağının birgə işlənməsi haqqında sazişin imzalanması olub. Sazişə əsasən, paylar Kipr və İsrail arasında müvafiq olaraq 90 və 10 faiz nisbətində bölüşdürülüb.
Bu tərəfdaşlığın dərin müdafiə konteksti olduğu bildirilir. Kiprin suverenliyinin təmin edilməsi İsrail üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Redaksiyanın qiymətləndirməsinə görə, adada Türkiyə hərbi qüvvələrinin mövcudluğunun genişlənməsinin qarşısının alınması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, burada raket sistemlərinin yerləşdirilməsi İsrail ərazisinə təxminən 315 kilometr məsafədən zərbə endirmək imkanı yarada bilər.
Faktiki olaraq, qaz sazişi təhlükəsizlik zəmanəti mexanizmi kimi qiymətləndirilir. Bu çərçivədə İsrail Kiprin ərazi sularının və dövlət bütövlüyünün müdafiəsinə dair öhdəliklər götürür.
Regional qeyri-sabitlik və İrandan gələn təhdid
Hürmüz boğazında vəziyyət gərgin olaraq qalır. Daimi hərbi qarşıdurma müşahidə olunur. İranın pilotsuz uçuş aparatları vaxtaşırı ticarət gəmilərinə hücum cəhdləri həyata keçirir, lakin onların əksəriyyəti ABŞ qüvvələri tərəfindən zərərsizləşdirilir.
Analitiklərin qiymətləndirməsinə görə, mövcud “soyuq müharibə” formatı tədricən tükənir və 2026-cı ilin noyabrında ABŞ-da keçiriləcək aralıq seçkilərdən sonra daha aktiv hərbi qarşıdurma mərhələsi başlaya bilər. Regionda ABŞ desant birləşmələrinin sayının artırılması da bu ehtimalı gücləndirən amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Bu nə deməkdir?
Prioritetlərin dəyişməsi: İsrailin təhlükəsizliyi getdikcə daha çox Şərqi Aralıq dənizindəki enerji qovşaqlarına və dəniz nəqliyyatı marşrutlarına nəzarətdən asılı olur.
İqtisadi müharibə: Kriptoaktivlərin bloklanması hərbi əməliyyatlar qədər mühüm alətə çevrilərək terrorçu qrupları maliyyə resurslarından məhrum edir.
Kipr strateji sipər kimi: Nikosiya ilə qurulan strateji tərəfdaşlıq Kipri regional güclərin mümkün ekspansiyasına qarşı ön müdafiə xəttinə çevirir.
Eskalasiya riski: Regionda ABŞ qüvvələrinin cəmləşməsi və İranın dəstəklədiyi qrupların dənizdə fəallığı 2026-cı ilin sonuna qədər daha genişmiqyaslı qarşıdurma ehtimalını artırır.