Avropa və Azərbaycan regional sabitlik naminə genişmiqyaslı tərəfdaşlığa başlayır.
Avropa İttifaqı və Azərbaycan strateji əməkdaşlığın yeni mərhələsinə keçir. Bu əməkdaşlıq enerji təhlükəsizliyini, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafını və Cənubi Qafqazın münaqişədən sonrakı bərpasını əhatə edir. Tərəflər “yaşıl” enerji körpüsünün yaradılmasına və regionun beynəlxalq ticarət marşrutlarına inteqrasiyasına yönəlmiş genişmiqyaslı investisiya proqramlarının həyata keçiriləcəyini elan ediblər.
Enerji vektoru və “yaşıl” transformasiya
Azərbaycan Avropa üçün əsas enerji resursları tədarükçüsü statusunu bir daha təsdiqləyib. Son illərdə Aİ ölkələrinə təbii qaz ixracı təxminən 65 faiz artıb, “Cənub Qaz Dəhlizi” isə qitənin enerji təhlükəsizliyinin əsas arteriyalarından birinə çevrilib. Mövcud şəraitdə ikitərəfli tərəfdaşlıq ənənəvi enerji əməkdaşlığından “gələcəyin energetikası”na doğru istiqamətlənir.
Yenilənən enerji mənbələrinin (YEM) fəal inkişafı planlaşdırılır. Beynəlxalq və yerli şirkətlərlə imzalanmış müqavilələr növbəti 5–6 il ərzində ümumi gücü 8 GVt olan günəş və külək elektrik stansiyalarının istifadəyə verilməsini nəzərdə tutur. Planlara Azərbaycanı Avropa enerji bazarı ilə birləşdirəcək “yaşıl enerji dəhlizi”nin yaradılması da daxildir. Bu layihə təbii qaz ixracının optimallaşdırılmasına və bərpa olunan enerji ixracının genişləndirilməsinə imkan verəcək.
Nəqliyyat əlaqələri və Global Gateway investisiyaları
Aİ-nin Global Gateway proqramı çərçivəsində Cənubi Qafqaza 200 milyon avroya qədər qrant ayrılması planlaşdırılır. Bu vəsait 2 milyard avroya qədər dövlət və özəl investisiyalarının cəlb edilməsinə imkan yarada bilər.
Əsas istiqamətlər bunlardır:
- Naxçıvan üzərindən keçən dəmir yolu infrastrukturunun modernləşdirilməsi;
- Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının inkişafı;
- “Qərb–Şərq” və “Şimal–Cənub” nəqliyyat dəhlizlərinin optimallaşdırılması.
Unikal coğrafi mövqeyə malik Azərbaycan Avropanı, Xəzər regionunu və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən əsas nəqliyyat qovşaqlarından biri rolunu oynayır.
Sülhün möhkəmləndirilməsi və regional inkişaf
Xüsusi diqqət büdcəsi 20 milyon avro olan “Sülhə Dəstək” proqramına ayrılıb. Bu vəsait region sakinlərinə sülhün üstünlüklərini göstərməyə yönəlmiş humanitar və sosial layihələrin maliyyələşdirilməsinə sərf olunacaq.
Əsas prioritetlər bunlardır:
- ərazilərin minalardan təmizlənməsi;
- səhiyyə xidmətlərinin və kənd infrastrukturunun inkişafı;
- su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması və dəqiq əkinçilik texnologiyalarının tətbiqi;
- kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi.
Təqdim olunan məlumatdan göründüyü kimi, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması uzunmüddətli sabitlik üçün yeni imkanlar yaradır. Xüsusilə, Ermənistana elektrik kabelinin çəkilməsi layihəsi nəzərdən keçirilir. Bu isə iqtisadi etimadın formalaşmasına xidmət edə biləcək mühüm addımlardan biri hesab olunur.
Bu nə deməkdir?
Enerji təhlükəsizliyi: Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində əsas tərəfdaş kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir.
Regional logistika mərkəzi: Cənubi Qafqaz ənənəvi marşrutlardan asılılığı azaldaraq Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas logistika dəhlizlərindən birinə çevrilir.
İqtisadi inteqrasiya: Aİ ilə Azərbaycan arasında yeni hərtərəfli saziş üzrə danışıqların bərpası Avropa investisiyaları üçün daha şəffaf və etibarlı hüquqi baza yaradacaq.
Sabitləşdirici təsir: Sosial sahəyə və infrastruktura yönəldilən investisiyalar sülh prosesinin möhkəmlənməsinə və regionun davamlı sosial-iqtisadi inkişafına xidmət edəcək.