ABŞ administrasiyası Hörmüz boğazındakı mövcud status-kvonu dəyişməyə yönələn hər hansı bir cəhdin rəsmi Vaşinqton tərəfindən ciddi pozuntu kimi qiymətləndiriləcəyi barədə İrana rəsmi xəbərdarlıq edib.
Məlumata görə, Vaşinqton bu strateji bölgəni regional təhlükəsizlik baxımından kritik əhəmiyyətli məkan və Tehranla münasibətlərdə “qırmızı xətt” hesab edir. ABŞ tərəfindən İran rəhbərliyinə göndərilən rəsmi və açıq mətndə qeyd olunur ki, Tehranın bölgədəki bütün addımları yaxından izlənilir və yaranan vəziyyətə olduqca ciddi yanaşılır.
Ağ Evin məsələ ilə bağlı əsas tezisləri aşağıdakılardan ibarətdir:
- Öhdəliklərin yerinə yetirilməsi: Hörmüz boğazındakı mövcud vəziyyət İranın beynəlxalq öhdəliklərə nə dərəcədə sadiq qaldığının birbaşa göstəricisidir.
- Monitorinqin gücləndirilməsi: ABŞ bölgədə İranın hərbi və logistik fəaliyyətinin monitorinqini daha da sıxlaşdırıb.
- Razılaşmalara təhdid: Boğazda yaşanacaq hər hansı bir gərginlik digər beynəlxalq və regional razılaşmaların taleyinə birbaşa mənfi təsir göstərəcək.
Nüvə proqramı və MAQATE ilə yaranan yeni qarşıdurma
Hörmüz boğazındakı gərginliklə paralel olaraq, İran və Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik (MAQATE) arasında da nüvə obyektlərinin yoxlanılması barədə fikir ayrılığı dərinləşir.
- Tehranın mövqeyi: İran İslami Şura Məclisinin (parlament) sədri rəsmi bəyanatla çıxış edərək tərəflər arasında hər hansı yeni razılaşmanın olmadığını bildirib. O, beynəlxalq müfəttişlərin ölkənin bəzi strateji nüvə obyektlərinə daxil olmasına icazə verilməyəcəyini vurğulayıb.
- MAQATE-nin mövqeyi: Agentliyin rəhbəri isə əksinə, yoxlamaların davam etdirilməsi barədə tərəflər arasında prinsipial razılığın mövcud olduğunu iddia edir, lakin bu razılaşmanın detallarını hələlik ictimaiyyətə açıqlamır.
Ekspertlərin fikrincə, həm strateji su yollarında, həm də nüvə monitorinqi məsələsində tərəflərin güzəştsiz mövqeyi bölgədəki geosiyasi gərginliyi pik həddə saxlamaqda davam edir.