Avropa Tədqiqat Şurası Qroningen Universitetinin professoru Mladen Popoviçin rəhbərlik etdiyi Ölü Dəniz əlyazmalarının mənşəyinin araşdırılmasına yönəlmiş beşillik beynəlxalq layihəyə 2,5 milyon avro qrant ayırıb.
Layihədə İsrail Qədim Əsərlər İdarəsi ilə yanaşı, Avropanın bir sıra aparıcı elmi mərkəzləri də iştirak edəcək. Tədqiqatın əsas məqsədi İudeya səhrasında aşkar edilmiş qədim əlyazmaların harada və kimlər tərəfindən hazırlandığını müəyyənləşdirməkdir.
XX əsrin ən mühüm arxeoloji tapıntılarından biri hesab edilən Ölü Dəniz əlyazmaları hazırda Yerusəlimdə qorunur. Bununla belə, onların mənşəyi ilə bağlı mübahisələr hələ də davam edir. Alimlər əlyazmaların Kumran icması tərəfindən yazıldığı, Yerusəlimdəki yazı mərkəzlərində hazırlandığı və ya digər bölgələrdən gətirildiyi ehtimallarını araşdırırlar.
“Tracing Scribes and Scrolls” adlanan layihə çərçivəsində kimyəvi analiz, paleoqrafiya, kodikologiya və süni intellekt texnologiyalarından istifadə olunacaq. Tədqiqat zamanı təxminən 250 perqament və papirus nümunəsi, həmçinin müqayisə məqsədilə Misir papirusları analiz ediləcək. Araşdırmalar materialların mənşəyini və qədim yazı mərkəzləri arasındakı əlaqələri üzə çıxarmağa xidmət edəcək.
Toplanan məlumatlar süni intellekt vasitəsilə emal olunacaq və yazı üslubu ilə mətn xüsusiyyətləri müqayisə edilərək əlyazmaların daha dəqiq tarixləndirilməsi və coğrafi mənşəyinin müəyyənləşdirilməsi üçün yeni model hazırlanacaq.
Layihənin rəhbəri professor Mladen Popoviç bildirib ki, bu təşəbbüs Ölü Dəniz əlyazmaları üzərində indiyədək aparılmış ən genişmiqyaslı rəqəmsal tədqiqat olacaq. Onun sözlərinə görə, araşdırma yalnız əlyazmaların müəlliflərini deyil, həm də onların harada yaradıldığı və qədim dövrdə necə yayıldığı barədə mühüm suallara cavab verməyə imkan yaradacaq.
