Yenilənib: Avqust 27, 2026 5:29 axşam
1980-ci illərdə Bakıda belə məşhur bir zarafat dolaşırdı: Odessalı bir yəhudi Bakıya gəlir, hava limanının girişində asılmış şüarı görür və kövrələrək göz yaşlarına hakim ola bilmir: “Mən bilmirdim ki, məni Azərbaycan oğlu hesab edirlər”.
Zarafatın mahiyyəti onda idi ki, Bakı hava limanında uzun illər həmin dövrdə, təbii ki, kiril əlifbası ilə “Yaşasın Azərbaycan!” yazılmış nəhəng plakat asılmışdı. Bu ifadəni oxuyan odessalı Yaşa isə sözlərin məhz ona aid olduğunu düşünmüşdü.
Amma məlum olduğu kimi, hər zarafatda bir az da həqiqət var.
Avqustun əvvəlində Azərbaycanda bir həftəlik diaspor gənclərinin 7-ci ənənəvi düşərgəsi keçirilib. Buraya gələn gənclərin bir çoxu ilk dəfə öz kökləri ilə yaxından tanış olurdu. Onlar Azərbaycan əsilli ailələrdə doğulsalar da, özləri başqa ölkələrdə dünyaya gəlib və böyüyüblər.
Bu il düşərgə iştirakçılarından biri də 26 yaşlı israilli Yakov olub. O, rusdilli ailədə böyümüş adi bir “sabra”dır – yəni İsraildə doğulmuş yəhudidir. Lakin düşərgədə iştirak etdikdən sonra o, Jnews.az-a müsahibəsində bildirib ki, indi müəyyən mənada özünü həqiqətən də “Azərbaycan oğlu” kimi hiss edir.
– Yaşa, əvvəlcə bu düşərgənin nə olduğunu və ora necə düşdüyünü danışaq. Atan, yoxsa anan azərbaycanlıdır?
– Valideynlərim aşkenazi yəhudiləridir, amma hər ikisi əsl bakılıdır. Onlar Azərbaycan ədəbiyyatını, musiqisini və ümumiyyətlə, Azərbaycanla bağlı hər şeyi çox sevirlər. Evimizdə Azərbaycan mətbəxinin yeməkləri bişirilir, hətta bacı-qardaşımın uşaqları da bu mətbəxə alışdırılıblar. Onlardan birinin 7 yaşı var və süfrəyə əyləşən kimi ilk soruşduğu şey budur: “Bəs narşərab hanı?!”
Düşərgəyə qəbul elanını görəndə sənədlərimi göndərdim. Sonra müsahibədən keçdim və qəbul olundum. Beləliklə, dünyanın 64 ölkəsindən Azərbaycana gəlmiş təxminən 150 azərbaycanlının arasında yeganə yəhudi mən oldum.
– Vau, necə böyük coğrafiyadır!
– Bəli, məlum oldu ki, xəritədə ən azı kiçik bir Azərbaycan icmasının olmadığı ölkə tapmaq, demək olar ki, çətindir. Orada Rusiya, Ukrayna, Polşa, Çexiya, Almaniya, Böyük Britaniya və Latın Amerikası ölkələrindən gələn oğlan və qızlar vardı. Otaq yoldaşım Moldovadan olan bir gənc idi, yemək masasında isə İordaniya və Suriyadan gələn iştirakçılarla birlikdə otururduq.
Səmimi söhbətlər
– Sənə münasibət necə idi və ümumiyyətlə, onların İsrailə münasibəti necədir?
– Qısaca desəm, çox isti və dostyana idi. Azərbaycanlılar bizə çox dost münasibəti bəsləyən xalqdır. Həm də çox istiqanlıdırlar. Bir çox gənc xüsusi olaraq yanıma yaxınlaşıb İsrailin terrora qarşı apardığı müharibədə İsraili dəstəklədiklərini deyirdi.
Başqaları isə soruşurdu ki, doğrudanmı biz özümüzü dünyanın digər xalqlarından üstün hesab edirik və həqiqətən də bütün dünya mətbuatına nəzarət edirik? Düzünü desəm, belə suallara qətiyyən hazır deyildim, amma nəsə cavab vermək lazım idi. Məsələn, mətbuatla bağlı suala mən də sualla cavab verdim: əgər biz doğrudan da bütün dünya mediasına nəzarət ediriksə, bəs niyə həmin media bu qədər antisemitdir?!
Ən yaxın münasibətim İrandan olan bir gənclə yarandı. O, gənc yaşlarında ölkədən çıxmağı bacarıb, Pekin Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib və hazırda Çində vəkil işləyir. Molla rejiminə nifrət edir. Ondan soruşanda ki, bu rejim devrilərsə, İrana qayıdacaqmı, belə cavab verdi: “Təbrizə uçan təyyarəyə növbəyə birinci mən dayanacağam!”
Biz həqiqətən də həmin günlərdə qardaş kimi olduq. Amma xatirə üçün birlikdə şəkil çəkdirməyi təklif edəndə imtina etdi. Dedi ki, əgər haradasa israilli ilə birlikdə çəkilmiş fotosu ortaya çıxsa, daha valideynlərinin yanına gedə bilməyəcək, üstəlik, onların da orada ciddi problemləri yarana bilər.
İordaniya və Suriyadan olan gənclərlə isə ilk vaxtlar söhbət qurmaq asan olmadı. Amma heç bir mübahisə yaşanmadı. Düşərgədə ab-hava möhtəşəm idi, hər şey ən xırda detallara qədər düşünülmüşdü və heç bir insident baş vermədi. Sadəcə, həmin iki gənc bizim ən sevimli məşğuliyyətimizin müsəlman uşaqlarını öldürmək olduğuna inanırdı.
İordaniyalı gənc etiraf etdi ki, düşərgədə İsraildən gəlmiş bir yəhudinin olduğunu eşidəndə ilk dəqiqələrdə qanı başına vurub və az qala boğazımdan yapışmağa hazır olub.
Bunu eşidəndə mən onlara təklif etdim ki, üçümüz birlikdə qəhvə hazırlayaq, siqaretlərimizi və telefonlarımızı götürüb bir kənarda oturaq və hər şey haqqında sakitcə danışaq. Mən dindən də, siyasətdən də çox uzaq bir insanam. Ona görə də, təkrar edirəm, İsrail adından belə söhbətlər aparmalı olacağıma qətiyyən hazır deyildim.
Baxın, onlara dedim ki, süni intellektin hesablamalarına görə, üç il ərzində davam edən müharibədə Qəzza sakinlərindən nə qədər insan ölüb? 70 min, elə deyilmi? Bu da xüsusilə etibar ediləcək bir mənbə olmayan HƏMAS-ın məlumatları əsasında və onların silahlıları da nəzərə alınmaqla verilən rəqəmdir. Qəzza sektorunun əhalisi isə təxminən 2 milyondur, düzdür? İndi düşünün: əgər ordumuzun imkanları ilə biz həqiqətən Qəzzada soyqırımı törətmək istəsəydik, üç il ərzində sektor əhalisinin cəmi 3,5 faizini, onların da yarıdan çoxu silahlı döyüşçü olduğu halda, öldürərdikmi?! Bəs Livanda soyqırımı törətmək istəsəydik, niyə əraziləri xalça bombardmanına tutmaq əvəzinə peycerlərlə bu qədər mürəkkəb əməliyyata əl atardıq?!
Suriyalı gənc mənə dedi ki, guya biz qəsdən uşaqları öldürürük.
Bəli, müharibədə uşaqların öldüyünü, bunun da baş verdiyini istisna etmirəm, deyə razılaşdım. Amma qəsdən yox, ona görə ki, HƏMAS fələstinli uşaqlarından daim canlı qalxan və canlı bomba kimi istifadə edir. Təsəvvür et ki, sən tank komandirisən. Görürsən ki, əlində bomba olan 7-8 yaşlı uşaq sənin üzərinə gəlir. Sənin də həyat yoldaşın və uşaqların var. Amma tankda səndən başqa daha üç nəfər var: onlardan birinin bir həftədən sonra toyudur, digəri həyatı yenicə başlayan 18 yaşlı gəncdir, üçüncünün isə həyat yoldaşı indicə səkkizinci uşağını dünyaya gətirib. Nə edəcəksən: həmin uşağa atəş açacaqsan, yoxsa onun tankı partlatmasına imkan verəcəksən ki, hamınız öləsiniz?
Bu məqamda hər ikisi bildirdi ki, belə vəziyyətdə seçim qalmır və uşağa atəş açmaq lazım gələcək.
Amma bilirsinizmi, bu hekayədə ən dəhşətli olan nədir, deyə sözümə davam etdim. Sənin öldürdüyün uşaq ömrünün sonuna qədər səni rahat buraxmayacaq. Travma sonrası stress sindromuna – TSSS-yə görə o, təkrar-təkrar kabus kimi yuxularında qarşına çıxacaq. Bu gün müharibədə olmuş minlərlə gənc bundan əziyyət çəkir. Onlardan bəziləri buna tab gətirməyərək intihar edir. Çünki HƏMAS-dan fərqli olaraq, biz heç kimi öldürmək istəmirik. Heç kimi zorlamırıq, diri-diri yandırmırıq. Bizim istədiyimiz yeganə şey sülh və əmin-amanlıqdır. Problem ondadır ki, düşmənlərimiz bizim məhv edilməyimizi arzulayırlar.
Mən onlara 7 oktyabrda terrorçuların törətdiyi vəhşiliklər barədə uzun-uzadı danışdım. Bilmirəm, onları inandıra bildimmi. Bilmirəm, İsraili nə dərəcədə layiqincə təmsil etdim. Amma buna çalışdım.
Köklərini bilmək vacibdir
– Bu bir həftə ərzində yəqin ki, sizi Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə aparıblar?
– Zəngilanda, Qarabağda və təbii ki, Qarabağ xanlığının paytaxtı olan Şuşada olduq. Bizə ermənilərin Azərbaycanın vaxtilə işğal altında olan ərazilərində qoyub getdikləri dəhşəti və vandalizmi əks etdirən fotolar göstərildi. Məni ən çox təhqir edilmiş məscidlərin görüntüləri sarsıtdı. Mən müsəlman deyiləm. Amma hesab edirəm ki, başqasının müqəddəs məkanlarını təhqir etmək və kiminsə inancına lağ etmək edilə biləcək ən pis hərəkətlərdəndir.
Amma təsəvvür belə edə bilməzsiniz ki, azərbaycanlılar son bir neçə ildə azad edilmiş ərazilərində necə möhtəşəm iş görüblər! Bir müddət əvvəl xarabalıqlar içində olan Şuşa bu gün nağıllardakı kimi gözəl bir şəhərdir.
Həmçinin, incəsənət xadimləri, alimlər, yüksək texnologiyalar sahəsində çalışan mütəxəssislərlə çox maraqlı görüşlərimiz oldu.
– Düşərgədə olduğun müddətdə eşitdiklərin və gördüklərin barədə təəssüratlarını necə ümumiləşdirərdin?
– İlk növbədə başa düşdüm ki, insan üçün onun milli kökləri nə qədər vacibdir. Axı mən kənardan müşahidə etmək imkanı əldə etdim ki, bəziləri ata-babalarının torpağından uzaqda yaşayır, onların dilini və mədəniyyətini bilmir, amma birdən-birə öz xalqını və tarixini yenidən kəşf edir…
Mən özüm də “dünyəvi” məktəbdə oxumuşam və bizə deyirdilər ki, milliyyətin heç bir əhəmiyyəti yoxdur, əsas odur ki, yaxşı və tolerant insan olasan. Düşərgədə isə başa düşdüm ki, məsələ heç də tam olaraq belə deyil.
Bu günlər ərzində həm də öyrəndim ki, Azərbaycan müasir və sürətlə inkişafını davam etdirən dövlətdir. Valideynlərimin mənə azərbaycanlıların tolerantlığı və açıqlığı barədə danışdıqlarının hamısının doğru olduğunu gördüm. Bu gün Azərbaycan həm də bizə çox dost münasibət bəsləyən dövlətdir. Bu dostluğun qədrini bilmək və münasibətlərimizə zərər vura biləcək hər hansı tələsik, populist addımlardan qətiyyən çəkinmək lazımdır. Düşünürəm ki, bizim Xarici İşlər Nazirliyində kimsə bu sözləri oxusa, nəyi nəzərdə tutduğumu anlayacaq.
Bir də bunu demək istəyirəm: Azərbaycana turist kimi mütləq gəlmək lazımdır, özü də bir dəfə yox. Bu, heyrətamiz dərəcədə gözəl və səxavətli ölkədir. Buradakı qutablar isə bir başqadır – barmaqlarını yalayacaqsan! Bilirəm ki, hazırda Azərbaycana istirahət səfərləri İsraildə çox populyardır. Amma inanın, bu ölkə israillilərin onu daha yaxından tanımasına layiqdir.
Sonda daha bir məqama diqqət çəkmək istəyirəm. Məlum olduğu kimi, azərbaycanlılar artıq yeddinci ildir ki, belə bir düşərgə təşkil edirlər. Bu düşərgədə iştirak edənlər sonradan Azərbaycanla Ermənistan arasındakı münaqişə ilə bağlı müxtəlif suallara daha dolğun cavab verə bilir, ümumiyyətlə, öz vətənlərini daha yaxşı təmsil edir və yaşadıqları ölkələrin ictimaiyyətinə Azərbaycanın haqlı mövqeyini daha yaxşı çatdırırlar.
Məncə, İsrailin bu baxımdan Bakıdan öyrənəcəyi çox şey var. Bilirəm ki, diaspor gənclərinin İsrailə gətirildiyi MASA proqramı mövcuddur, amma bu proqram bir il davam edir və məqsədləri başqadır. Əgər yəhudi və təkcə yəhudi olmayan gəncləri də bir həftəlik İsrailə gətirsək, onlar üçün 7 oktyabr hadisələri ilə bağlı seminar təşkil etsək, həmin hadisələrin şahidləri ilə görüşmək imkanı yaratsaq, onları Qəzza ilə sərhəddə yerləşən bölgələrə aparsaq, belə bir düşərgədən keçən hər bir insan müəyyən mənada İsrailin səfirinə və öz ölkəsinin informasiya müharibəsində döyüşçüsünə çevrilərdi. Bu, möhtəşəm olardı!
Emil Şleymoviç
