TUT.AZ Bir domen — Azərbaycan haqqında minlərlə hekayə

Məscid, hamamlar, pirlər

Abidələr

Qəsəbənin qədim hissəsi kiçikdir, amma orada XVII əsrin məscidi, iki daş hamam və adını verən pir bir yerdə dayanır.

Cümə məscidi

Cümə məscidi
Foto: Interfase · CC BY-SA 4.0

Qəsəbənin əsas tarixi tikilisi — Əjdər Məlikov küçəsi 73 ünvanındakı Cümə məscidi, «Seyid Qədir» məscidi kimi də tanınır. Mənbələrin çoxu onu 1658-ci ilə aid edir və banisi kimi Seyid Qədirin adını çəkir; ayrı-ayrı nəşrlərdə «600 ildən artıq» və ya «XVI əsr» rəqəmləri də keçir, ona görə tarix mübahisəli sayılmalıdır.

Bina təxminən 190 kvadratmetrdir və altmışa yaxın namaz qılan üçün nəzərdə tutulub, qadınlar üçün ayrıca ikimərtəbəli hissə var. Divarlardakı kitabələr 1887 və 1908-ci illərə, taxta minbərdəki yazı isə 1925-ci ilə aiddir. 1908-ci ildəki təmiri Paşa bəy Səfərəliyev apardı.

Sovet dövründə məscid bağlanmış və taxıl anbarı kimi işlədilmişdi; ibadət üçün yenidən 1989-cu ilin məhərrəm ayında açıldı. 2008-ci ildə qardaşlar Faiq və Ələkbər Tağızadələrin vəsaiti ilə əsaslı bərpa aparıldı və həmin vaxt minarə tikildi. Məscid yerli əhəmiyyətli tarix abidəsi statusundadır.

İki hamam

İki hamam
Foto: Gulustan · CC BY-SA 3.0

Qəsəbədə XIX əsrə aid iki daş hamam qalıb: Hacı Şahverdi hamamı — qumlu sahəsinə görə «Qum hamamı» da deyilir — və Hacı Əbsalam hamamı. Hər ikisi yerli əhəng daşındandır, üstü ikiqat günbəzlə örtülüb; günbəzlərdəki dairəvi pəncərələr buxarlanan zalı işıqlandırırdı.

Hacı Şahverdi hamamı uzun müddət açıq qumluqda, hasarsız dayanmışdı. 2021-ci ildə başlanan yenidənqurma proqramına onun bərpası da daxil edilib.

Pirlər və türbə

Pirlər və türbə
Foto: Gulustan · CC BY-SA 3.0

Qəsəbənin adı pirlə bağlıdır və pirlərin özü də burada bir neçə olub. Yaşlı sakinlərin dediyinə görə karvan yolunun ayrıcında Şahi-pir adlanan böyük bir pir vardı; niyyət edənlər həyətindəki qara tut ağacının budaqlarına paltarlarından parça bağlayırdılar. Güclü tufanlardan sonra sahilyanı yaşayış yerləri kimi Şahi-pir də torpaq altında qaldı.

Bu gün ziyarət olunan pir — bərpa edilmiş Pirşağı Tataz piridir; ənənəyə görə ora dəri xəstəliklərində müraciət edirdilər, indi də müalicə niyyəti ilə gələnlər var. «Azərbaycanın epiqrafik abidələr korpusu»na görə Piri-Şahi türbəsindən yalnız bünövrə və yanında dəfn edilmiş Şeyx Məhəmmədin qəbirüstü abidəsi qalıb; Piri-Şahinin öz kitabəsi pozulub, ondan götürülmüş estampaj professor Paxomovun şəxsi arxivində saxlanılırdı. Abidəni XVII əsrə aid edirlər.

2021-ci ildən bəri yenidənqurma

2021-ci il aprelin 16-da Pirşağıda genişmiqyaslı yenidənqurma və təmir-bərpa işlərinin təməli qoyuldu. Plana Hacı Şahverdi hamamının bərpası, məscidin təmiri və onun qarşısında ənənəvi «Çar-bağ» üsulu ilə — hovuz və şüa şəkilli cığırlarla — salınan park daxildir. Bu, 2019-cu ildən Bakı qəsəbələrində aparılan proqramın bir hissəsidir.