Qız qalası
Bakının ən tanınan silueti — və təyinatı barədə hələ də mübahisə edilən abidə.
Dəqiq bilinənlər
Qüllə qalanın cənub-şərqində, keçmiş sahil xəttinin yanındaki qayanın üstündə dayanır. Hündürlüyü 28 metrdir (ivrit və ingilis mənbələri 29,5 metrə qədər göstərir), diametri təxminən 16 metr, divarları əsasda beş, yuxarıda dörd metrdir. İçəridə məkan yastı daş günbəzlərlə səkkiz mərtəbəyə bölünür, onları burma pilləkənlər birləşdirir.
Giriş tərəfindəki fasadda kufi xətti ilə yazılmış kitabə var: «Məsud, Davud oğlunun qülləsi». Kitabədə tarix yoxdur, lakin xəttin forması XII əsr üçün xarakterikdir. Araşdırıcılar qüllənin iki mərhələdə tikildiyini düşünürlər və birinci mərhələ islamaqədərki dövrə aid ola bilər.
Qüllədə ola biləcək iki yüzə qədər adamı dərin quyu su ilə təmin edirdi; ona keçid divarın qalınlığında düzəldilib. 1858-ci il iyunun 13-dən qüllədə mayak işləyirdi, 1907-ci ildə isə onu Böyük Zirə adasına köçürdülər: işıqlar şəhərin işıqlarına qarışırdı.
Niyə bu, ehtimalla qala deyil
Sonrakı araşdırmalar müdafiə təyinatı versiyası ilə üst-üstə düşmədi. Qüllədə pəncərələr sayca azdır və mərtəbələr üzrə deyil, pilləkən boyu yerləşir, üstəlik aşağı deyil, yuxarı baxır. Damdaki meydança silah yerləşdirmək üçün çox kiçikdir. Birinci mərtəbə ilə qalanları arasında daimi pilləkən yox idi — müdafiəçilər özlərini yuxarıda hörərdilər.
Buradan da kult təyinatı versiyaları gəlir: Sasanilər dövrünün zərdüşti «sükut qülləsi» və ya daha erkən tikili. Ayrıca Veyis İbrahimovun antik neft emalı — rektifikasiya kolonu — fərziyyəsi var. Vahid cavab yoxdur və bunu düz demək daha dürüstdür.
Rəvayətlər
Şah qızını sevmədiyi adama vermək istəyir; qız qüllənin tikilməsini və gözləməyi xahiş edir, tikinti bitəndə isə özünü qüllədən dənizə atır. Dəydiyi daşı «bakirə daşı» adlandırırlar.
Başqa versiyada sevgilisi şahdan qisas alır, qızı isə su pəriləri xilas edir — və illər sonra sevgililər bir-birini tapır. Rəvayət eyni zamanda dənizin qüllənin dibinə qədər gəldiyini göstərir.
Rəvayətə görə, I əsrdə burada təbliğ edən həvari Varfolomey qüllənin yanında edam edilib. Qazıntılar zamanı qüllənin yaxınlığında qədim məbədin qalıqları tapılıb — onu həvarinin ölüm yeri üzərindəki bazilika ilə eyniləşdirirlər.
Qısaca
- Adı
- Qız Qalası
- Hündürlük
- dəniz səviyyəsindən 28 metr
- Divarlar
- əsasda 5 metr, yuxarıda 4 metr
- Mərtəbələr
- səkkiz, yastı daş günbəzlər, burma pilləkənlər
- Kitabə
- «Məsud, Davud oğlunun qülləsi», XII əsr kufi xətti
- Mayak
- 1858-ci il 13 iyundan; 1907-ci ildə Böyük Zirəyə köçürülüb
- Muzey
- 1964-cü ildən; quyudan çıxan arxeoloji materiallar və dördüncü mərtəbədə silah
- Bərpalar
- XIX əsrin ortası (maşikullar itirilib), 2012—2013
Mədəniyyətdə
1923-cü ildə Cəfər Cabbarlı «Qız qalası» poemasını yazdı, bir il sonra rəvayət əsasında Azərbaycanda çəkilmiş ilk sovet filmi çıxdı, 1940-cı ildə isə Əfrasiyab Bədəlbəyli bu mövzuda ilk Azərbaycan baletini qoydu. 2010-cu ildən qüllənin ətrafında beynəlxalq incəsənət festivalı keçirilir.
Baku.ws xəbərləri
Xəbər portalının lenti
İdmanQalatasarayın yeni transferi bu gün İstanbula gəlir10:02
HadisəBölgələrdə yanğına səbəb olan 3 nəfər məsuliyyətə cəlb olunub09:57
DünyaMoskva ətrafında vurulan dronların sayı 103-ə çatdı09:51
SosialWhite Star Beynəlxalq Təmizlik Şəbəkəsi Xalq artisti Brilliant Dadaşovanın evində xidmət göstərib09:44Başlıqlar və fotolar baku.ws-dəndir, lent 18 avqust 2026 tarixinə yenilənib. Keçidlər nəşrin saytına aparır.
Mənbələr
Faktlar Vikipediyanın dörd dildəki məqalələri, YUNESKO-nun məlumat bazası və Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin saytı üzrə yoxlanılıb. Mənbələr fərqləndikdə hər iki versiya verilir.