Yaxın Şərqdə vəziyyət son dərəcə gərgin olaraq qalır, əsas qlobal oyunçular mürəkkəb təsir mübarizəsinə cəlb olunublar. Doktor Dina Lisnyanskaya öz son analitik icmalında, onun fikrincə, yaxın aylarda regionun inkişafını müəyyən edəcək üç kritik faktoru qeyd edib.
İran: Qələbəni sübut etmək istəyi
Ekspertin fikrincə, İranın ABŞ ilə danışıqlarda aqressiv mövqeyi əsasən şiə “qırılmış şərəf” konsepsiyası ilə izah olunur. Bu ilin fevral-aprel hadisələrindən sonra İran rəhbərliyi nəinki qalib gəldiyini, həm də Birləşmiş Ştatlar simasında əsas rəqibini alçaltdığını sübut etməyə çalışır.
Qalibaf, Buğai və Vahidi kimi İran siyasətçilərinin hərəkətləri ümumi strateji məqsədə baxmayaraq, elita daxilində taktiki fikir ayrılıqlarına işarə edir. Bu məqsəd İsrailin hərəkətləri ilə zəifləmiş “şiə qövsünü” bərpa etməkdir. Tehran həmçinin “Hizbullah”a nüfuzlu hərbi-siyasi qüvvə statusunu qaytarmağa çalışır ki, bu da İsrailin 7 oktyabrdan sonra əldə etdiyi uğurları təhlükə altına qoyur.
Qətər: Vasitəçi kimi təsirin artması
Təhlil beynəlxalq arenada Qətərin rolunun görünməmiş dərəcədə güclənməsinə xüsusi diqqət yetirir. Buna misal olaraq, Qətər nümayəndələrinin ABŞ vitse-prezidentinə memorandum layihəsinin şərtlərini diktə etdiyi fotoşəkil göstərilir.
Qətər ABŞ və İran arasında danışıqlar prosesində fəal iştirak edir, həmçinin İsrail və “Hizbullah” arasında dialoqda vasitəçilik xidmətlərini təklif edib. Lakin İsrail istənilən razılaşmanın İranpərəst qüvvələrin maraqlarına uyğun olacağından ehtiyat edərək bu təklifi rədd edib.
Avropa: “Yumşaq güc” vasitəsilə səssiz genişlənmə
Dünyanın diqqəti hərbi münaqişələrə yönəldiyi bir vaxtda, Avropada, xüsusən də Strasburqda başqa bir proses cərəyan edir. Söhbət qitənin ən böyük məscidinin tikintisindən gedir ki, ekspertlərin fikrincə, bu, Qətər tərəfindən Türkiyənin logistik dəstəyi ilə maliyyələşdirilir.
Bu layihə uzunmüddətli “əks-rekonkista” strategiyasının bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilir. İslam təsirini güclə tətbiq etmək üçün keçmiş cəhdlərdən fərqli olaraq, bu gün təbliğat (“dəvət”) və demoqrafik amillər istifadə olunur. Türkiyə isə HƏMAS rəhbərliyi də daxil olmaqla radikal qruplar üçün cəlbedici mərkəzə çevrilir, onlara sığınacaq verir və onların legitimləşməsinə kömək edir.
Proqnoz: Gərginlik payıza qədər davam edəcək
Hazırda Yaxın Şərqdə vəziyyət dalana dirənib. Nə ABŞ, nə də İran bir-birinə qarşı qətiyyətli addımlar atmağa hazır deyil, bu da İsraili təzyiq mərkəzinə çevirir.
Ekspertlər bu “kəndir dartışmasının” davam edəcəyini proqnozlaşdırırlar. Cari status-kvonu pozmağa qadir olan böyük geosiyasi hadisə baş verməzsə, 2026-cı ilin payızına qədər qüvvələr nisbətində əhəmiyyətli dəyişikliklər gözlənilmir.