Son iki il ərzində Azərbaycan və ABŞ arasında ikitərəfli əlaqələrin əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmlənməsi, strateji tərəfdaşlığın formalaşmasına səbəb olmuşdur. Amerika administrasiyasının Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyaya münasibətdə hazırkı siyasəti çərçivəsində Azərbaycana əsas rol verilmişdir. Prezident Donald Tramp və İlham Əliyev arasında isti şəxsi münasibətlər də qeyd olunur.
Buna baxmayaraq, 1990-cı illərin əvvəllərində qəbul edilmiş 907-ci düzəliş Vaşinqton və Bakı arasında əlaqələrin hərtərəfli inkişafı üçün ciddi maneə olaraq qalır. ABŞ prezidentinin xüsusi fərmanı ilə onun fəaliyyəti hər il dayandırılmasına baxmayaraq, Konqres bu normanı indiyə qədər ləğv etməmişdir.
Məlumdur ki, erməni lobbisi bu düzəlişin qəbul edilməsində, habelə onun ləğvinin sonradan bloklanmasında fəal iştirak etmişdir. Uzun illərdir Azərbaycan onun ləğvi üçün səylər göstərir, erməni lobbisi isə müqavimət göstərmək üçün resurslarını səfərbər edir. 907-ci düzəlişlə bağlı fikir ayrılıqları adətən Ağ Ev və Konqres arasında yaranır, baxmayaraq ki, administrasiyanın onun dondurulmasına xüsusi maraq göstərmədiyi dövrlər də olub.
Düzəlişin ləğvi uğrunda mübarizənin yeni mərhələsi təxminən bir il əvvəl, ABŞ-ın Cənubi Qafqazdakı səylərinin aktivləşməsi ilə üst-üstə düşdü. Cari anın əhəmiyyəti Tramp administrasiyasının bu düzəlişin aradan qaldırılmasında dərin marağı ilə şərtlənir, çünki bu, ABŞ Prezidentinin Azərbaycanla münasibətlərdə müəyyən etdiyi prioritetlərin həyata keçirilməsinə mane olur.
Ötən ilin dekabrında Nümayəndələr Palatasının Beynəlxalq Əlaqələr Komitəsinin üzvü, Prezident Trampın müttəfiqi və MAGA hərəkatının nümayəndəsi Anna Paulina Luna 907-ci düzəlişin ləğvi ilə bağlı qanun layihəsini irəli sürdü. Daha sonra onun təşəbbüsü bir neçə respublikaçı konqresmen tərəfindən dəstəkləndi.
Qanun layihəsi hələlik Nümayəndələr Palatasının müvafiq komitəsində müzakirəyə çıxarılmayıb, ehtimal ki, Xarici Əlaqələr Komitəsində hazırkı qüvvələr nisbəti səbəbindən. Buna cavab olaraq ABŞ-dakı erməni diaspor təşkilatları Konqresdəki lobbiçilərini aktivləşdirərək Azərbaycana qarşı yönəlmiş yeni qanun layihələri təqdim etdilər.
Bu layihələrdən biri, Bakıda məhkum edilmiş keçmiş erməni separatçı liderlərini "hərbi əsirlər və siyasi məhbuslar" kimi təqdim edən və onların azad edilməsinə çağıran layihə, keçən həftə Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsinin ümumi səsverməsinə çıxarılıb. ABŞ Diplomatik Xidmət Qanununa düzəliş şəklində təklif olunan bu qanunvericilik təşəbbüsü demokrat Bred Şerman və Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri, hər ikisi də ermənipərəst mövqeləri ilə tanınan respublikaçı Brayan Mast tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.
Əvvəlcə layihədə Azərbaycana qarşı "907-ci düzəlişin tam tətbiqi" bəndi var idi, lakin Brayan Mast bu ifadəyə qarşı çıxdı və Şerman onu çıxarmağa razılaşdı.
Təklif olunan düzəliş Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsinin tam heyətinin adbaad səsverməsinə çıxarılacaq, bundan sonra bütün Palata tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər.
Bir gün əvvəl Azərbaycan QHT-lərinin adından Şerman düzəlişi ilə bağlı Nümayəndələr Palatasına etiraz məktubu göndərilib. Məktubda diqqət konqresmenin azad edilməsini tələb etdiyi şəxslərin insanlığa qarşı cinayətlərdə, yüz minlərlə azərbaycanlının kütləvi şəkildə qovulmasında, habelə yaşayış məntəqələrinin, infrastrukturun və mədəni irsin dağıdılmasında ittiham olunduğuna yönəldilir. Bu cinayətlər dərin iz qoymuş və indiyə qədər nəsillər tərəfindən hiss olunur.
Eyni zamanda, Azərbaycan Konqresdəki ermənipərəst qrupun növbəti qanunvericilik təşəbbüslərinə qarşı çıxmaq üçün öz lobbiçilik imkanlarından fəal şəkildə istifadə edir. Məsələn, iyunun 17-də Prezident İlham Əliyev ötən ilin dekabrında irəli sürülmüş 907-ci düzəlişin ləğvi ilə bağlı qanun layihəsinin həmmüəlliflərindən biri olan Arizona ştatından respublikaçı konqresmen Abraham Hamadehı qəbul etdi. Görüşdə ABŞ və Azərbaycan arasında ikitərəfli əlaqələr, TRIPP layihəsi, habelə konqresmenin 907-ci düzəlişin ləğvi üzrə fəaliyyəti müzakirə edilib, rəsmi bəyanatda qeyd edildiyi kimi.
Konqresin hər iki palatasında respublikaçıların əksəriyyətinə baxmayaraq, Tramp administrasiyasının və Bakının düzəlişin ləğvi üzrə səylərinin avtomatik dəstəklənməsi təminatlı deyil. Respublikaçılar arasında erməni lobbisinin maraqlarına xidmət edən nümayəndələr var ki, onlar Azərbaycan üçün sərfəli təşəbbüsləri bloklaya bilərlər. Eyni zamanda, erməni lobbisinin Bakıya qarşı təşəbbüsləri adətən kifayət qədər dəstək almır və nadir hallarda Nümayəndələr Palatasının müvafiq komitəsindən irəli keçir. Belə ki, keçən ilin sentyabrında Amerika Erməni Milli Komitəsinin tələbi ilə demokrat Dina Titus və respublikaçı Gus Bilirakis də daxil olmaqla bir qrup konqresmen Azərbaycana qarşı sanksiyaların tətbiqi haqqında ikipartiyalı qanun layihəsini təqdim etdi, lakin o, kifayət qədər dəstək almadı və Nümayəndələr Palatasının Beynəlxalq Əlaqələr Komitəsi tərəfindən nəzərdən keçirilmədi.