20 Yanvar
20 Yanvar 1990

Hüzn Günü

Hər il yanvarın 20-də ölkə dayanır: bayraqlar endirilir, qırmızı qərənfillər gətirilir, Şəhidlər Xiyabanına axın səhər tezdən başlayır.

20 YanvarÜmumxalq Hüzn Günü
qərənfilxatirənin rəmzi
minlərləXiyabana gələn
1999«20 Yanvar şəhidi» adı
20 Yanvarda Şəhidlər Xiyabanı
20 Yanvarda Şəhidlər Xiyabanı — Press Service of the President of the Republic of Azerbaijan · CC BY 4.0

Bu gün necə keçir

20 Yanvar Azərbaycanda matəm günü elan olunub və Ümumxalq Hüzn Günü kimi qeyd edilir. Dövlət bayraqları endirilir, rəsmi şəxslər Şəhidlər Xiyabanında əklil qoyur, minlərlə şəhərli isə qırmızı qərənfillərlə özləri gəlir.

Qırmızı qərənfil bu tarixin rəmzinə çevrilib: onu məzar lövhələrinə və əbədi məşələ qoyurlar. Azərbaycana rəsmi səfərə gələnlər də Xiyabanı ziyarət edir — bu, protokolun bir hissəsidir.

Yubiley tarixlərinə xüsusi aksiyalar əlavə olunur: 2025-ci ildə 35-ci ildönümündə Bakıda təxminən dörd min nəfərin iştirakı ilə fleşmob keçirildi. 2015-ci ildə, 25 illiyə, Vahid Mustafayevin «Qanlı Yanvar» bədii filmi təqdim olundu.

Ailələrdə nə xatırlanır

Bir çox Bakı ailəsi üçün bu, şəxsi tarixdir: kiminsə qohumu həmin gecə həlak olub, kimsə komendant saatını və küçələrdəki kolonları xatırlayır. Ona görə 20 Yanvar burada təqvimdəki formallıq deyil, şəhərin həqiqətən susduğu gündür.

Həlak olanların siyahıları və fotoları illərlə qəzetlərdə və ictimai təşkilatlar tərəfindən dərc olunub; Xiyabandaki lövhələrin əksəriyyətində portret var — ailələrin əsas tələbi də bu idi: hər qurbanın adı və siması qalsın.

Anım günündə gül qoyma
Anım günündə gül qoyma — ElxanQəniyev · CC BY-SA 4.0

Tarix içindəki tarix

Bakıdan bir il sonra oxşar ssenarilər Vilnüs və Riqada təkrarlandı: bəyan edilən «qarışıqlıq» güc əməliyyatına bəhanə oldu. Məhz bu paralleli Human Rights Watch gətirirdi — Bakı hadisələrinin SSRİ-dəki bütün milli hərəkatlara xəbərdarlıq olduğunu izah edərkən.

Azərbaycan üçün 20 Yanvar həm də 1991-ci ilin oktyabrında bərpa olunan müstəqilliyə gedən yolun başlanğıc nöqtəsidir. Ona görə bir gündə həm matəm, həm dövlətçiliyin başlanğıcı xatırlanır.

İkinci Şəhidlər Xiyabanı
İkinci Şəhidlər Xiyabanı — Grenzsoldat · CC BY-SA 4.0
Şəhərdə indi nə varCanlı yayımŞəhərdə indi nə var

Baku TV efiri «Efir» səhifəsində fasiləsiz gedir — anım günlərində telekanal Şəhidlər Xiyabanından reportajlar verir.

Efiri aç

Mənbələr

Faktlar üç dildə Vikipediya məqalələri, Human Rights Watch-un «Black January in Azerbaijan» hesabatı, «Memorial» və Helsinki Qrupunun məlumatları, hadisələri araşdıran respublika komissiyasının rəqəmləri və Milli Məclisin 29 mart 1994-cü il qərarı üzrə yoxlanılıb. Həlak olanların sayı ilə bağlı mənbələr fərqlənir — «Qurbanlar» səhifəsində hamısı verilir.