Yenilənib: Avqust 12, 2026 11:47 səhər
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə muxtar respublikanın gələcək inkişaf modelinə dair kifayət qədər geniş mənzərə ortaya qoyur. Müsahibədə səsləndirilən fikirlərdən görünür ki, Naxçıvan üçün prioritetlər artıq yalnız sosial-iqtisadi problemlərin həlli ilə məhdudlaşmır. Qarşıdakı mərhələdə əsas məqsəd təhlükəsizliyi təmin edilmiş, enerji baxımından dayanıqlı, müasir nəqliyyat infrastrukturu ilə regional sistemlərə inteqrasiya olunan və ixrac potensialı formalaşdıran bir Naxçıvan yaratmaqdır.
Prezidentin təqdim etdiyi yanaşmada diqqətçəkən əsas məqam isə müxtəlif layihələrin ayrı-ayrılıqda deyil, vahid strateji konsepsiyanın elementləri kimi nəzərdən keçirilməsidir. Təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm və sosial infrastruktur bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi təqdim olunur.
Təhlükəsizlikdən inkişaf gündəminə
Naxçıvanın strateji coğrafi mövqeyi onun təhlükəsizlik məsələlərini daim xüsusi diqqət mərkəzində saxlayıb. Prezident müsahibəsində də ilk növbədə müdafiə potensialının gücləndirilməsini vurğulayıb. Əlahiddə Ordunun yaradılması, müasir hərbi texnika ilə təchizat və yeni komando qüvvələrinin formalaşdırılması Naxçıvanın təhlükəsizlik arxitekturasının əsas elementləri kimi təqdim olunur.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, təhlükəsizlik məsələsi artıq iqtisadi inkişafın qarşısında duran problem kimi deyil, inkişafın əsas təminatlarından biri kimi nəzərdən keçirilir. Başqa sözlə, Naxçıvan üçün yeni mərhələdə təhlükəsizlik gündəmi ilə iqtisadi inkişaf gündəmi paralel şəkildə irəliləyir.
Bu yanaşma Naxçıvanın gələcəkdə daha böyük iqtisadi və nəqliyyat layihələrinin iştirakçısına çevrilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Naxçıvan enerji idxalçısından enerji ixracatçısına çevrilir
Müsahibənin ən mühüm istiqamətlərindən biri enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı səsləndirilən fikirlərdir.
Prezidentin sözlərindən aydın olur ki, Naxçıvanın enerji siyasətində əsas mərhələ artıq geridə qalıb. Muxtar respublikanın enerji təminatının dayanıqlılığı üçün qazlaşdırma, elektrik generasiyası, Günəş və su elektrik stansiyalarının yaradılması istiqamətində ciddi işlər görülüb. Naxçıvanda qazlaşmanın 100 faizə çatdırılması da bu siyasətin mühüm nəticələrindən biri kimi təqdim edilir.
Lakin indi hədəf daha böyükdür: Naxçıvanın təkcə öz enerji tələbatını ödəməsi deyil, istehsal etdiyi enerjinin ixrac imkanlarının formalaşdırılması.
Bu baxımdan 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının yaradılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, hazırda Naxçıvanın təxminən 200 meqavat generasiya gücü var və yeni stansiya bu göstəricini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Eyni zamanda, Günəş enerjisi üzrə də genişmiqyaslı layihələr planlaşdırılır.
Beləliklə, Naxçıvan üçün enerji siyasətinin məntiqi dəyişir: təminat → dayanıqlılıq → istehsal → ixrac.
Bu, muxtar respublikanın iqtisadi rolunun da dəyişməsi deməkdir.
Günəş enerjisi Naxçıvanın yeni iqtisadi resursuna çevrilə bilər
Naxçıvanın təbii potensialı enerji strategiyasının mühüm dayaqlarından biri kimi çıxış edir. Prezident müsahibədə Günəş enerjisi üçün Naxçıvanın Azərbaycanın ən əlverişli məkanlarından biri olduğunu bildirib və yüzlərlə meqavat gücündə yeni stansiyaların yaradılacağını qeyd edib.
Daha böyük perspektiv isə ixrac imkanları ilə bağlıdır. Müsahibədə Naxçıvanda Günəş enerjisi istehsalının ən azı 500 meqavat, potensial olaraq isə 1000 meqavat səviyyəsinə çata biləcəyi bildirilir. Bu enerjinin Türkiyə və İran istiqamətində, gələcəkdə isə Avropa bazarına çıxarılması perspektivi də gündəmə gətirilir.
Bu yanaşma Naxçıvanın enerji xəritəsində rolunun dəyişə biləcəyini göstərir. Muxtar respublika yalnız enerji istehlakçısı deyil, regional enerji sisteminin istehsal və ötürmə zəncirinin iştirakçısı kimi nəzərdə tutulur.
Zəngəzur dəhlizi: nəqliyyat layihəsindən daha geniş geosiyasi platformaya
Müsahibənin ən mühüm siyasi və geostrateji mesajlarından biri Zəngəzur dəhlizi ilə bağlıdır.
Prezidentin təqdim etdiyi mənzərəyə əsasən, bu layihənin mahiyyəti yalnız Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat bağlantısının yaradılması deyil. Dəhliz daha geniş Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat sistemlərinin birləşdiyi mühüm marşruta çevrilə bilər.
Bu baxımdan Naxçıvanın coğrafi mövqeyi əvvəlcə problem kimi görünən xüsusiyyətdən strateji üstünlüyə çevrilir.
Əgər dəhliz tam gücü ilə fəaliyyətə başlayarsa, Naxçıvan Azərbaycan ərazisinin əsas hissəsi ilə birbaşa bağlantı əldə etməklə yanaşı, Türkiyə, İran və daha geniş Avrasiya nəqliyyat şəbəkələri arasında mühüm keçid məntəqəsinə çevrilə bilər.
Prezidentin müsahibədə vurğuladığı 15 milyon tonluq yükaşırma hədəfi də layihəyə sadəcə regional yol kimi deyil, böyük həcmli beynəlxalq logistika infrastrukturu kimi baxıldığını göstərir.
Azərbaycan gözləmək əvəzinə öz infrastrukturunu özü qurur
Müsahibənin diqqətçəkən mesajlarından biri də layihələrin icrasında vaxt amilinin xüsusi vurğulanmasıdır.
Naxçıvan dəmir yolunun mövcud hissələrinin yenidən qurulması və ümumi yükaşırma qabiliyyətinin artırılması ilə bağlı Prezident Azərbaycan dövlətinin zəruri maliyyə resurslarına malik olduğunu bildirib. Bununla yanaşı, beynəlxalq konsorsiumların iştirakı üçün də imkanların açıq olduğu qeyd edilir.
Burada Azərbaycanın yanaşması kifayət qədər aydın görünür: beynəlxalq tərəfdaşlıq mümkündür, lakin tərəfdaşlığın olmaması layihənin reallaşmasına maneəyə çevrilməməlidir.
Bu model Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi iri infrastruktur layihələrində də müşahidə olunan yanaşmanı Naxçıvan istiqamətində davam etdirir: əvvəlcə milli resurslarla baza yaradılır, daha sonra beynəlxalq kapital və tərəfdaşların cəlb edilməsi üçün imkanlar genişləndirilir.
Zəngəzur dəhlizinin “enerji ölçüsü”
Müsahibənin ən maraqlı məqamlarından biri Zəngəzur dəhlizinə yalnız yol və dəmir yolu layihəsi kimi baxılmamasıdır.
Prezidentin açıqlamasına görə, gələcəkdə bu marşrutdan fiber-optik kabellər, elektrik xətləri və zərurət yaranarsa, neft-qaz kəmərləri də keçə bilər. Azərbaycanın əsas hissəsindən Naxçıvana Ermənistan ərazisindən elektrik xətlərinin çəkilməsi üçün artıq layihənin hazır olduğu bildirilir.
Bu isə Zəngəzur bağlantısının mahiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirir.
Söhbət artıq yalnız insanların və yüklərin hərəkətindən getmir. Burada enerji, rəqəmsal kommunikasiya və gələcəkdə digər strateji resursların hərəkət edə biləcəyi çoxfunksiyalı regional dəhliz modelindən söhbət gedir.
Başqa sözlə, dəhliz anlayışı yol anlayışından infrastrukturlar sisteminə transformasiya olunur.
Naxçıvan regional enerji qovşağının bir hissəsinə çevrilə bilər
Azərbaycanın enerji sisteminin Rusiya, İran, Gürcüstan və Türkiyə ilə əlaqələrinin olması Naxçıvanın potensialını daha da artırır. Prezidentin fikrincə, Naxçıvan üzərindən Türkiyəyə və daha sonra Avropaya uzanan enerji bağlantıları regional enerji təhlükəsizliyinə töhfə verə bilər.
Burada iki paralel proses diqqət çəkir.
Bir tərəfdən, Azərbaycan Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyini təmin edir. Digər tərəfdən, Naxçıvanın öz enerji potensialını artıraraq ixrac imkanları formalaşdırılır.
Beləliklə, enerji təhlükəsizliyi anlayışı da transformasiya olunur: özünü təmin etməkdən regional enerji təminatında iştirak etməyə doğru.
Sənaye və məşğulluq: inkişafın sosial dayağı
Naxçıvanın yalnız tranzit və enerji mərkəzi olması kifayət deyil. Bu layihələrin yerli əhali üçün real iqtisadi nəticələr yaratması vacibdir.
Bu baxımdan Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident parkın yeni iş yerlərinin yaradılmasına və müasir sənaye komplekslərinin formalaşmasına təkan verəcəyini bildirib.
Bu layihə Naxçıvan iqtisadiyyatında yeni modelin formalaşmasına xidmət edə bilər. Çünki nəqliyyat və enerji layihələrinin yaratdığı imkanların sənaye istehsalı ilə birləşdirilməsi əlavə dəyərin regionda qalmasına şərait yaradır.
Yəni dəhlizdən keçən yük yalnız tranzit gəliri yaratmamalı, həm də həmin marşrut boyunca istehsal, logistika, xidmət və ticarət sektorlarının inkişafına səbəb olmalıdır.
Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvan: vahid inkişaf konsepsiyası
Müsahibənin strateji baxımdan ən əhəmiyyətli tezislərindən biri Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla vahid inkişaf konsepsiyası çərçivəsində nəzərdən keçirilməsidir.
Prezident bu üç məkanın iqtisadi, infrastruktur və idarəetmə baxımından bir-birini tamamlayan inkişaf modeli üzrə formalaşdırılmasını hədəf kimi təqdim edir.
Bu yanaşmanın iqtisadi məntiqi də aydındır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yeni infrastrukturun sıfırdan qurulduğu ərazilərdir. Naxçıvan isə artıq mövcud şəhər və iqtisadi infrastruktura malik olmaqla yanaşı, həmin yeni regional sistemə qoşula biləcək strateji mövqedə yerləşir.
Zəngilanla Ordubad arasındakı məsafənin cəmi 42 kilometr olması da bu yanaşmanın coğrafi əsasını gücləndirir.
Yaşıl enerji üçbucağı
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yaşıl enerji zonası elan edilməsi ilə Naxçıvanın yaşıl enerji potensialının inkişaf etdirilməsi arasında müəyyən paralellik yaradılır.
Naxçıvanda Günəş və su elektrik stansiyalarının genişləndirilməsi, enerji saxlanc sistemlərinin yaradılması bu modelin texnoloji dayaqlarından biri olacaq. Prezident ilkin mərhələdə Naxçıvanda ən azı 100 meqavatlıq batareya saxlanc qurğusunun yaradılması barədə göstəriş verildiyini bildirib.
Bu, xüsusilə bərpaolunan enerji istehsalının artdığı şəraitdə vacibdir. Çünki Günəş və su enerjisindən maksimum istifadə yalnız istehsal güclərinin artırılmasını deyil, həmin enerjinin saxlanması və şəbəkəyə çevik ötürülməsini də tələb edir.
Sosial infrastruktur: böyük strategiyanın gündəlik həyatda görünən tərəfi
Strateji layihələrin fonunda müsahibədə sosial məsələlər də xüsusi yer tutur.
DOST və ASAN xidmət mərkəzlərinin fəaliyyəti, yeni elektrik avtobuslarının istifadəyə verilməsi, rayonlararası nəqliyyat üçün 217 müasir avtobusun alınmasının planlaşdırılması, kənd yollarının tikintisi və təmiri kimi məsələlər Naxçıvanın inkişafının yalnız makroiqtisadi göstəricilərdən ibarət olmadığını göstərir.
Burada məqsəd iri layihələrin nəticəsini insanların gündəlik həyatında hiss olunan dəyişikliklərlə tamamlamadır.
420 kilometrə yaxın müxtəlif kateqoriyalı yolların tikintisi və əsaslı təmiri, 26 yaşayış məntəqəsinin nəqliyyat imkanlarının yaxşılaşdırılması da bu yanaşmanın praktiki tərəfidir.
Turizm: Naxçıvanın istifadə olunmamış potensialı
Naxçıvanın inkişaf strategiyasında turizm ayrıca istiqamət kimi diqqət çəkir.
Tarixi abidələr, təbii landşaft, təmiz hava və zəngin mədəni irs muxtar respublikanın turizm imkanlarını artırır. Lakin Prezidentin də qeyd etdiyi kimi, infrastruktur, xüsusilə mehmanxana imkanlarının məhdudluğu bu potensialın tam reallaşmasına mane olan amillərdəndir.
Şəhərin mərkəzində yeni beşulduzlu mehmanxananın tikintisinə başlanılması bu problemin həlli istiqamətində atılan addımlardan biridir.
Burada əsas məsələ təkcə yeni hotel tikmək deyil. Nəqliyyat bağlantılarının genişlənməsi, yeni yolların çəkilməsi və Naxçıvanın regional tranzit xəritəsində rolunun artması turizm üçün də yeni imkanlar yarada bilər.
Milli kimlik inkişaf strategiyasının mərkəzindədir
Müsahibədə iqtisadi və geosiyasi məsələlərlə yanaşı, milli-mədəni irsə xüsusi yer ayrılması təsadüfi deyil.
Möminə xatun məqbərəsinin bərpası, Əcəmi Naxçıvaniyə abidənin ucaldılması və digər tarixi-mədəni obyektlərin qorunması Naxçıvanın inkişafının yalnız iqtisadi layihələrlə ölçülmədiyini göstərir.
Prezidentin yanaşmasına görə, sosial-iqtisadi inkişafın arxasında milli kimlik, tarix, mədəniyyət, dil və ədəbiyyat dayanır.
Bu baxımdan Naxçıvanın modernləşdirilməsi ilə tarixi irsin qorunması bir-birinə zidd proseslər deyil, vahid inkişaf modelinin iki istiqamətidir.
Əsas mesaj: Naxçıvan artıq “periferiya” deyil
Müsahibədən çıxan ən mühüm nəticələrdən biri Naxçıvanın Azərbaycanın ümumi inkişaf xəritəsində rolunun yenidən müəyyənləşdirilməsidir.
Uzun müddət Naxçıvanın əsas coğrafi problemi onun Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı yerləşməsi olub. İndi isə qarşıdakı layihələr bu coğrafi xüsusiyyəti üstünlüyə çevirməyə hesablanır.
Zəngəzur dəhlizi Naxçıvanı Azərbaycanın əsas hissəsinə bağlayacaq.
Enerji layihələri Naxçıvanı enerji istehsalçısı və potensial ixracatçıya çevirəcək.
Dəmir yolu və avtomobil yolları onu regional logistika sistemlərinə qoşacaq.
Sənaye Parkı iqtisadi aktivliyi və məşğulluğu artıracaq.
Yaşıl enerji layihələri isə Naxçıvanı gələcəyin enerji sistemlərinə inteqrasiya edəcək.
Beləliklə, Naxçıvanın yeni inkişaf modelində coğrafi təcrid amili tədricən strateji bağlantı üstünlüyünə çevrilə bilər.
Yeni mərhələnin əsas düsturu
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirilən fikirləri ümumiləşdirsək, Naxçıvan üçün qarşıdakı inkişaf mərhələsinin əsas düsturunu belə ifadə etmək mümkündür:
təhlükəsizlik + enerji dayanıqlılığı + nəqliyyat bağlantısı + sənayeləşmə + yaşıl enerji + sosial inkişaf + regional inteqrasiya.
Bu komponentlərdən hər biri digərini tamamlayır.
Nəqliyyat dəhlizi enerji və logistika imkanlarını artırır. Enerji layihələri sənayenin inkişafına zəmin yaradır. Sənaye və logistika yeni iş yerləri formalaşdırır. İnfrastrukturun inkişafı turizm imkanlarını genişləndirir. Bütün bunların üzərində isə təhlükəsizlik və siyasi sabitlik dayanır.
Bu mənada müsahibə sadəcə Naxçıvanda görülən işlərin hesabatı deyil. Daha geniş baxışla, burada muxtar respublikanın növbəti inkişaf mərhələsinin konturları təqdim olunur.
Nəticə: Naxçıvan üçün yeni rol formalaşır
İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirilən fikirlər göstərir ki, Naxçıvanın gələcəyi yalnız muxtar respublikanın daxili inkişafı ilə məhdudlaşdırılmır.
Naxçıvan Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında strateji bağlantının təmin olunduğu, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının kəsişdiyi, enerji istehsal və ixrac imkanlarının genişləndiyi, yeni sənaye və logistika mərkəzlərinin yarandığı regional platformaya çevrilə bilər.
Bu strategiyanın əsas fərqi ondan ibarətdir ki, Naxçıvan artıq yalnız “təmin edilməli” bir ərazi kimi deyil, Azərbaycanın regional iqtisadi və geostrateji imkanlarını genişləndirən mühüm aktor kimi nəzərdən keçirilir.
Prezidentin müsahibəsində vurğuladığı kimi, əsas hədəf Naxçıvanın təhlükəsiz, rahat və firavan yaşayış üçün əlverişli məkana çevrilməsi ilə yanaşı, onun geniş coğrafiyada əhəmiyyətli rol oynamasını təmin etməkdir. Bu baxımdan qarşıdakı illər Naxçıvan üçün sadəcə inkişafın davamı deyil, onun iqtisadi və geostrateji funksiyasının yenidən formalaşdığı yeni mərhələ ola bilər.
