Yenilənib: Sentyabr 8, 2026 12:18 axşam
İsrail və Almaniyadan olan tədqiqatçılar onkoloji xəstəliklərin inkişafına səbəb ola bilən, əvvəllər məlum olmayan mexanizm aşkar ediblər.
Jnews.az xəbər verir ki, kəşf əsas xərçəngəleyhinə zülalın qüsurunun hüceyrələrdə DNT-nin zədələnməsinə necə gətirib çıxardığını izah edir.
p53 zülalının rolu və nukleotid çatışmazlığı
TP53 geni tərəfindən istehsal olunan p53 zülalı orqanizmin xərçəngə qarşı əsas müdafiə sistemlərindən biri kimi xidmət edir. O, hüceyrələrdə ciddi nasazlıqları aşkar edən və onların çoxalmasını dayandıran keyfiyyətə nəzarət mexanizmi kimi işləyir.
Tədqiqat zamanı məlum olub ki, p53 həmçinin DNT-nin kopyalanması üçün lazım olan tikinti bloklarının istehlak səviyyəsinə nəzarət edir. Bu zülal zədələndikdə və ya itirildikdə, hüceyrələr həddindən artıq RNT istehsal etməyə başlayır. Bu, nukleotidləri sərf edir və DNT replikasiyası üçün daha az resurs saxlayır.
Yaranan çatışmazlıq replikasiya stresinə səbəb olur ki, bu da DNT qırılmalarına, xromosom uclarının zədələnməsinə və mikronüvələrin yaranmasına gətirib çıxarır. Ağır hallarda xromosomlar parçalana və yenidən səhv birləşə bilər. Bu, bir çox xərçəng növlərində müşahidə olunan bir hadisədir.
Analizin nəticələri və perspektivlər
Mütəxəssislər TP53 genindəki dəyişikliklər səbəbindən şişlərin inkişaf riski yüksək olan nadir irsi xəstəlik – Li-Fraumeni sindromlu xəstələrin hüceyrələrini öyrəniblər. Analoji mexanizm süd vəzi toxumaları da daxil olmaqla, digər insan hüceyrəsi tiplərində də aşkar edilib.
31 növ üzrə minlərlə şişin analizi göstərib ki, qüsurlu və ya olmayan p53-ə malik yenitörəmələr həqiqətən də yüksək RNT səviyyəsi ilə fərqlənir. Təcrübələr zamanı alimlər tikinti bloklarının ehtiyatını bərpa edərək və ya RNT istehsalını azaldaraq DNT-nin zədələnmə səviyyəsini aşağı sala biliblər.
Tədqiqatın müəllifləri qeyd ediblər ki, əldə olunan məlumatlar gələcəkdə p53 qüsurları olan xərçəngin yeni müalicə üsullarını hazırlamağa kömək edəcək. Bununla yanaşı, onlar vurğulayıblar ki, hələlik söhbət hazır terapevtik metodlardan deyil, elmi işdən gedir. Nəticələr resenziyadan keçən “Molecular Cell” jurnalında dərc olunub.
